بیدج: شاعران جهان، در یک شاعر جمع میشوند/ علیپور: هر زبان، یک جهان جدید است

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری میزان به نقل از پایگاه خبری حوزه هنری، در كارگاه نقد شعر با مدیریت مصطفی علیپور كه سهشنبهها در حوزه هنری برگزار می شود، دكتر موسی بیدج، نویسنده، شاعر و مترجم حضور پیدا كرد و درباره اهمیت زبان عربی، ترجمه شعر از این زبان و پیوند فرهنگ و زبان فارسی و عربی سخن گفت.

دكتر بیدج با اشاره به اینكه بسیاری از بزرگان ادبیات قدیم عرب، ایرانی بودهاند، گفت: این دو زبان و فرهنگ پیوندهای زیادی با یكدیگر دارند اما از دو قرن پیش با صنعتی شدن جهان، هر دو به غرب گرایش پیدا كرده و خودشان را تا حدود زیادی فراموش كردند. در شرایطی كه زبان اول جهان اسلام عربی و زبان دوم فارسی است، می بینیم گسستی ایجاد شده كه این دو همدیگر را آن طور كه شایسته است، نمی شناسند.

این مدرس دانشگاه تاكید كرد: ادبیات فارسی ما با ادبیات عربی عجین است. اگر بخواهیم شاعر امروز باشیم باید شاعران دیروز را بشناسیم و بسیاری از شعرها و متون ما به زبان عربی هستند كه نمونههای واضح و درخشان آن ها را می توانیم در اشعاری از حافظ، سعدی، مولانا و ... ببینیم. در گذشته، استادان زبان و ادبیات فارسی به عربی هم مسلط بودند ولی رفته رفته این فضا از بین رفت و می بینیم كه امروز، استادان زبان عربی و استادان زبان فارسی هركدام تخصص های جداگانه ای در رشته خودشان دارند و این اشتراك را كمتر می شود پیدا كرد.

سردبیر فصلنامه «شیراز» كه به ادبیات ایران به زبان عربی می پردازد، توضیح داد: خودم را نذر كردم كه حلقه وصلی بین دو زبان و ادبیات فارسی و عربی شوم. می خواستم با جهان حرف بزنم و دیدم شاعران و نویسندگان ما با ادبیات عربی ناآشنا هستند. پس بهتر است از طریق ترجمه این كار را انجام دهم. این كاری است كه در مجله شیراز صورت می گیرد؛ در این مجله به معرفی شاعران، نویسندگان و پژوهشگرانی كه در خصوص ادبیات ایران و عرب كار كرده اند می پردازیم و تاكنون در زمینه شعر و داستان هم آثار نویسندگان پیش كسوت و هم آثار نویسنده جوان را معرفی كرده ایم.

وی با تشویق شاعران و نویسندگان به یادگیری زبان های دیگر گفت: لازم است كه نویسنده و شاعر، به زبانی غیر از آنچه با آن پرورش پیدا كرده نیز آشنا باشد؛ چرا كه ما در جزیره ای جدا از دیگران زندگی نمی كنیم بلكه لازم است در جریان اتفاقات ادبی جهان هم قرار بگیریم و دانستن زبان های دیگر است كه به ما این امكان را می دهد.

این شاعر و مترجم همچنین اظهار كرد: شاعران جهان در یك شاعر جمع می شوند و به اضافه خودش می شود یك شاعر جدید، مهم آنجاست كه هر شاعری خودش و سبكش را پیدا كند تا بتواند تشخص پیدا كند ولی به این معنا نیست كه او در این زمینه تنهاست بلكه درست است كه شعر را یك نفر تولید می كند اما قطعا یك نفر در آن نقش ندارد و پیشینه ای از ادبیات با او همراه است.

دكتر بیدج درباره اینكه گفته می شود شعر ترجمهپذیر نیست توضیح داد: شعرهای امروز اندیشه را در تصویر پیاده می كند و اندیشه در هر زبانی قابل انتقال است. درست است كه آرایهها، ایهام و بازیهای زبانی را نمی توان ترجمه كرد و شعر ممكن است در ترجمه، آن نقطه شگفت انگیز خود را از دست بدهد، اما برای ارتباط با سایر اندیشه ها چاره ای جز ترجمه نداریم. با این حال آنچه مهم است این كه كسی كه شعری را ترجمه میكند، اگر هم شاعر نیست، بالقوه احساس شاعرانه داشته باشد و تنها به انتقال خام كلمات بسنده نكند بلكه به روح شعری اثر هم توجه داشته باشد.

علیپور: شاعر، متافیزیك زبان را میشناسد

مصطفی علیپور نیز در این جلسه، تاكید كرد: هر زبانی یك جهان و جهانبینی جدید است، شاعران معاصر حداقل به یكی دو زبان تسلط داشته اند؛ نیما یوشیج، فروغ فرخزاد، شاملو، اخوان و ... هر كدام به زبان های مختلفی آشنا بوده اند ولی متاسفانه این روند را در شاعران جدید خیلی نمی بینیم.

وی بیان كرد: با اینكه خواندن آثار ادبی به زبان مبدأ اهمیت زیادی دارد، اما شاعران و نویسندگان جوان خوب است كه اگر امكان آشنایی با زبان دیگری را ندارند، دست كم ترجمه های این آثار را بخوانند و با طرز فكر و بیان نویسندگان دیگر آشنا شوند.

این مدرس ادبیات همچنین گفت: منتقدانی مانند یاكوبسن می گویند شعر قابل ترجمه نیست بلكه مترجم، تاویل خودش را از متن بیان می كند؛ با این حال خوب است كه اگر ترجمه شعر توسط شاعران صورت بگیرد؛ به دلیل اینكه از مخاطب عادی شعر، كشف و شهود بیشتری دارند، حس درونی شعر بهتر منتقل می شود.

علیپور با اشاره به اینكه شاعر، متافیزیك زبان را می شناسد و دیگران فیزیك زبان را، تاكید كرد: به عنوان مثال می بینیم كه ترجمه های شاملو چقدر با ترجمه هایی كه دیگران از همان آثار انجام داده اند تفاوت دارد و چه نگاه شهودی بیشتری در آن ها دیده می شود.

انتهای پیام/