گاهی یک بیت، شاعر را ماندگار میکند/ نیازی نیست منظور حافظ را بفهمیم

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری میزان به نقل از پایگاه خبری حوزه هنری، مصطفی علیپور، شاعر و مدرس ادبیات، در كارگاه شعر سپید و نیمایی به موضوع ابهام در شعر پرداخت.

وی با بیان اینكه یك شعر ناب، متشابه است، اظهار كرد: ابهام در شعر اتفاق خوبی است. این ابهام را در شعر نیما میبینیم و همین است كه او را از پیشینیانش متمایز كند. در كنار اینكه او نظریه شعر نیمایی را مطرح كرد و فارغ از ساختار، ابهام است كه به اشعار نیما هویت جداگانه ای بخشیده و هنوز بعضی از اشعارش مانند «ریرا» سرشار از ابهام و شگفتی برای مخاطب است.

علیپور ادامه داد: عدهای در مواجهه با شعر دنبال این هستند كه ببینند شاعر چه می گوید. این در حالی است كه ما نباید به دنبال كشف این موضوع باشیم بلكه باید ببینیم آن شعر به خود ما با همه دریافت ها و برداشت هایی كه داریم چه چیزی برای ارائه كردن دارد.

این مدرس ادبیات افزود: شعر هم ساحت صورت دارد و هم ساحت معنا؛ در ساحت معنا دو چیز است كه باعث می شود هركس به طور شخصی با شعر مواجه شود. یكی از این موارد، دادههای ذهنی مخاطب است؛ به این معنا كه در چه طبقه فرهنگی، اجتماعی و حتی اقتصادی زندگی می كنیم. نحوه زندگی ما در دریافتمان از اثر هنری موثر است و افراد مختلف با پیشینه های زندگی مختلف، برداشت های گوناگونی از شعر واحد خواهند داشت.

به گفته وی، موضوع مهم دیگر در برداشت ما از شعر، نشانههایی است كه متن به ما میدهد و شاعر انتظار دارد به آن نشانه ها توجه كنیم. با این حال، همین نشانه ها هم تحت تاثیر سابقه ذهنی ما قرار میگیرند و با توجه به آن، به شعر مفهوم میبخشند.

این پژوهشگر همچنین افزود: به عنوان مثال، در بیت «رندان تشنهلب را آبی نمیدهد كس / گویی ولیشناسان رفتند از این ولایت» یك فرد شیعه ممكن است این استنباط را داشته باشد كه این بیت قطعا درباره عاشوراست؛ چراكه به مفاهیمی چون تشنگی، ولایت و ... اشاره كرده؛ اما اگر كسی مسلمان نباشد، با نشانههای عاشورا آشنا نباشد و این مفاهیم را نداند، برداشت دیگری از این بیت خواهد داشت.

شاعر مجموعه «در پیراهن اردیبهشت» تاكید كرد: گاهی تلاش می شود شخصیت شاعر را در مفهوم شعر دخیل كرده و مثلا بگویند منظور حافظ چه بوده است، اما اصلا به آن نیاز نداریم و شاید حتی خود شاعر هم تنها یك معنا در ذهن نداشته باشد یا با هر بار خواندن خود او هم معانی جدیدی از سرودهاش كشف كند؛ در حالی كه عده ای در مواردی تاكید می كنند تنها یك استنباط از شعر وجود داشته باشد.

علیپور در ادامه، با اشاره به اهمیت كیفیت اشعار گفت: این كمیت نیست كه می تواند یك شاعر را ماندگار كند بلكه كیفیت اثری كه او ارائه می دهد و در ذهنها میماند مهم است. گاهی دفترهای شعر زیادی وجود دارد كه از یاد مخاطبان می رود و گاهی با یك رباعی یا حتی یك بیت می توان در تاریخ ماندگار شد؛ مانند این بیت شمس تبریزی كه «من گنگ خواب دیده و عالم تمام كر / من عاجزم ز گفتن و خلق از شنیدنش».

وی همچنین به قالب شعری سهگانی پرداخت و گفت: این قالب شعری از نظر مضمونی غالبا به حكمت میپردازد و از لحاظ ساختمان هم معمولا سه سطر دارد كه مساوی هستند و سطرهای اول و سوم همقافیهاند یا آهنگ شعر در آنها رعایت شده است.

علیپور ادامه داد: اگرچه دكتر علیرضا فولادی در زمینه ترویج قالب شعری سهگانی نقش داشت اما پیش از او در اشعار شاعرانی مانند سیدحسن حسینی و محمد زهری نیز سهگانیهای بسیار خوبی داشتیم كه به یادگار ماندهاند؛ به عنوان مثال سیدحسن حسینی سروده است: «شاعری در مشعر/ عارفی در عرفات/ بر گل روی محمد صلوات» یا «از غمش بی كم و كاست/ شاعری شعر نوشت / دود از صفحه كاغذ برخاست» و همچنین «موسم بهاران شد / آسمان كرامت كرد/ گل مرید باران شد» یا محمد زهری كه گفته است: «من نوشتم از راست / تو نوشتی از چپ / وسط سطر رسیدیم به هم».

گفتنی است این جلسه در ادامه، با شعرخوانی شاعران و نقد و بررسی آثارشان به پایان رسید. كارگاه «شعر سپید و نیمایی» مصطفی علیپور، روزهای سهشنبه هر هفته ساعت 15:30 در سالن اجتماعات مركز آفرینش های ادبی حوزه هنری دایر است.

انتهای پیام/